SEL

wydawnictwo

Manewrowanie

jest to wykonywanie czynności (zwykle kilku prac) związanych z żeglugą na statku (jachcie).

 

Manewry polegają na: uruchomieniu i zatrzymaniu jachtu; wykonywaniu zwrotów, skrętów w celu zmiany kierunku żeglugi (kursu), ominięcia przeszkody lub uzyskania wymaganej pozycji; kotwiczeniu; cumowaniu; podchodzeniu (do nabrzeża, kotwicowiska, człowieka za burtą) i odchodzeniu; holowaniu; przecumowywaniu, utrzymywaniu kursu; dryfowaniu; hamowaniu; sztormowaniu.

 

Manewry mogą być wykonywane przy użyciu:

- żagli (manewry pod żaglami);

- silnika (manewry pod silnikiem);

- wioseł, pagajów (manewry na wiosłach);

- steru (gdy jacht dryfuje bez żagli i silnika);

- cum – podczas cumowania i odcumowywania, zmiany położenia jachtu stojącego na cumach, holowania;

- kotwicy – podczas kotwiczenia, odkotwiczenia, hamowania i czasem na małych jednostkach rozpędzania jachtu;

- dryfkotwy – podczas dryfowania, hamowania, skręcania,

- miecza (zmiana nawietrzności i zawietrzności jachtu, zwiększenie prędkości poprzez podniesienie miecza na kursach wolnych).

 

Czynności manewrowe składają się zawsze z trzech podstawowych elementów: przygotowania do manewru, wykonania manewru i sklarowaniu jachtu po manewrze.

 

Do podstawowych prac wykonywanych podczas manewrów pod żaglami zalicza się pracę żaglami, sterem, cumami, kotwicą.

 

Praca żaglami – wykonywana jest podczas manewrów pod żaglami. Do prac żaglami można zaliczyć następujące czynności:  podnoszenie i opuszczanie żagli, ich refowanie, wybieranie, luzowanie, wypychanie na wiatr.

 

Do prac związanych z podnoszeniem żagla trójkątnego na maszcie zalicza się:

- założenie żagla na bom;

- wprowadzenie żagla w likszparę lub pełzaczy na szynę oraz wszeklowanie fału;

- zluzowanie szotów i fału bomu, podniesienie bomu za pomocą topenanty lub ręcznie (także na krzyżaku);

- podniesienie żagla (w łopocie lub na kursie ostro na wiatr) za pomocą fału, zluzowanie topenanty;

- wybranie szota.

 

Do prac związanych z opuszczeniem żagla trójkątnego na maszcie zalicza się:

- (w łopocie lub na kursie ostro na wiatr) zluzowanie szotów, podniesienie bomu za pomocą topenanty lub ręcznie;

- luzowanie fału i opuszczanie żagla poprzez wybieranie kontrafału lub przez ciągnięcie za żagiel w dół;

- zwinięcie żagla.

 

Do prac związanych z podnoszeniem żagla przedniego (na sztagu) zalicza się:

- rozwiniecie żagla, wszeklowanie rogu halsowego, fału i szotów, zapięcie raks na sztagu;

- przełożenie szotów przez bloki szotowe lub kipy, zawiązanie ósemek na końcach szotów;

- podniesienie żagla (w łopocie lub na kursie ostro na wiatr) za pomocą fału;

- wybranie lewego lub prawego szota.

 

Do prac związanych z opuszczeniem żagla przedniego (na sztagu) zalicza się:

- wyluzowanie szotów;

- opuszczenie żagla (w łopocie lub na kursie ostro na wiatr oraz - jeśli żagle osłonięte są przed wiatrem żaglami tylnymi – również w baksztagu i fordewindzie) za pomocą kontrafału lub ręcznie ciągnąc płótno żagla w dół;

- zwinięcie żagla;

- jeżeli chcemy odpiąć żagiel ze sztagu, należy odwiązać ósemki na szotach, wyciągnąć szoty z bloków, odpiąć raksy ze sztagu, wyszeklować róg halsowy, fał i szoty.

 

Do prac związanych z refowaniem żagla trójkątnego na maszcie zalicza się:

- wybranie topenanty;

- wybranie szota tak aby bom znalazł się w całości nad pokładem;

- wyluzowanie fału, opuszczenie częściowe lub całkowite żagla;

- zdjęcie dolnej listwy z żagla;

- nawinięcie opuszczonej części żagla na bom lub podwiązanie jej refsejzingami do bomu lub jeżeli żagiel nie ma bomu do refbanty;

- podniesienie żagla lub - jeżeli nie był spuszczony całkowicie - wybranie fału;

- wyluzowanie topenanty;

- wybranie szotów.

 

Refowanie refsejzingami polega na wykonaniu następujących czynności:

- opuszczenie częściowe lub zrzucenie żagla i przywiązanie go krawatami do bomu;

- wybranie refhalsu tak, aby ucho refowe liku przedniego stykało się z bomem;

- wybranie refszkentli przeprowadzonej przez biblok tak, aby ucho refowe liku wolnego stykało się z bomem, a refbanta została napięta;

- podwiązanie luźnej części żagla refsejzingami do bomu;

- wybranie fału lub podniesienie żagla.

 

Do prac związanych z rozrefowaniem żagla trójkątnego zalicza się:

- wybranie topenanty;

- wybranie szotu żagla tak, aby bom znalazł się nad pokładem;

- odwiązanie refsejzingów;

- zdjęcie refszkentli oraz refhalsu;

- wyluzowanie szotów i wybranie fału żagla;

- wyluzowanie topenanty.

 

Praca sterem – wykonywana jest podczas większości manewrów (pod żaglami, pod silnikiem, pod wiosłami). Można również wykonywać manewry przy użyciu wyłącznie steru (np. podczas dryfu jachtu bez żagli, gdy jacht posiada prędkość manewrową). Do prac sterem zalicza się następujące czynności:

- wychylenie płetwy steru w prawo lub w lewo;

- hamowanie - poprzez maksymalne i szybkie wychylenie płetwy steru;

- oraz wyjątkowo na małych żaglówkach - napędzanie (nadawanie prędkości) poprzez szybkie nieduże wychylenia pióra steru raz w prawo raz w lewo;

- opuszczenie i podniesienie płatwy steru na jachtach z ruchomą płetwą.

 

Wyróżnia się następujące sposoby sterowania:

- sterowanie na komendę – wykonywanie komend odnoszących się do położenia pióra steru;

- sterowanie kursem względem wiatru – sterowanie jachtem, które utrzymuje go na kursie w stosunku do wiatru;

- sterowanie na kompas – sterowanie jachtem, które utrzymuje go na kursie kompasowym;

- sterowanie na punkt – sterowanie jachtem, które utrzymuje go na kursie na określony punkt, nabieżnik;

- sterowanie w warunkach sztormowych – sterowanie jachtem, które pozwala utrzymać korzystne ustawienie kadłuba w stosunku do nadchodzącej i odchodzącej dużej, sztormowej fali tj. takie ustawienie kadłuba, aby fala nadchodziła i odchodziła skośnie od dziobu lub od rufy. Sterowanie w warunkach sztormowych to jest również takie sterowanie jachtem, które zapobiega przed jego gwałtownym skręcaniem w wyniku działania fal i wiatru, w tym przed możliwością zwrócenia się jachtu bokiem do fali oraz które pozwala zachować ogólny kierunek żeglugi.

 

Praca cumami – do manewrów, przy których wykorzystuje się cumy zalicza się: cumowanie, odcumowywanie, przecumowywanie jachtu z jednego miejsca postoju na inne (ferholung), obrót jachtu stojącego na cumach (owerholung), holowanie.

 

Na przygotowanie jachtu do cumowania składają się następujące prace:

- odbuchtowanie cum;

- przymocowanie jednego końca cum i springów do knag na dziobie i rufie;

- ułożenie cum i springów na pokładzie tak, aby swobodnie można było luzować ich końce przeznaczone do podania na ląd.

 

Do prac związanych z cumowaniem należą następujące czynności:

- podanie cumy na ląd osobie stojącej na nabrzeżu lub wykonanie skoku na ląd przez członka załogi, któremu następnie podaje się cumę do założenia cumy na polerze;

- jeżeli odległość od nabrzeża jest zbyt duża, przywiązanie cumy do rzutki, którą rzuca się na ląd osobie stojącej na nabrzeżu lub przetransportowanie cumy na ląd przy pomocy bąka;

- po przybiciu do nabrzeża, przywiązanie cum i springów do polerów lub założenie uch wykonanych na końcach cum na polerach lub też obłożenie cum na polerach i zamocowanie obu końców lin na pokładzie;

- za pomocą cum i springów ustawienie w odpowiedniej pozycji jachtu do nabrzeża (burtą, dziobem, rufą) i na stałe zamocowanie cum i springów.

 

Cumy i springi nie powinny dociskać jachtu do nabrzeża. Przed dociskaniem jachtu do nabrzeża przez wiatr i falę powinny go chronić:

- obijacze;

- lub liny odciągające przymocowane od strony akwenu do boi, pala;

- lub odciągająca od nabrzeża kotwica.

 

Do prac związanych z odcumowaniem należą następujące czynności:

- zwolnienie cum i springów zbędnych przy odchodzeniu od nabrzeża;

- przy wietrze niedociskającym do nabrzeża, gdy jacht jest zwrócony do niego dziobem, zostawienie założonej „na biegowo" cumy dziobowej;

- jeżeli wiatr wieje od nabrzeża pod pewnym kątem, można również wykorzystać do odejścia spring rufowy założony „na biegowo", na którym nadaje się jachtowi prędkość, dzięki szybkiemu wybraniu obu końców liny.

- przy wietrze dopychającym, gdy jacht jest zwrócony dziobem do akwenu, zostawienie założonej „na biegowo" cumy rufowej, którą luzuje się równocześnie z wybieraniem kotwicy lub cumy założonej na boi manewrowej, palu.

 

Praca kotwicą – wykonywana jest podczas manewru kotwiczenia, odkotwiczania i przy zmianie miejsca kotwiczenia, również podczas cumowania i odcumowywania.

 

Na przygotowanie jachtu do kotwiczenia składają się następujące prace:

- przymocowanie kotwicy do łańcucha kotwicznego wyprowadzonego przez kluzę kotwiczną;

- jeżeli łańcuch kotwiczny nie jest na bębnie, to należy go ułożyć na pokładzie;

- zawieszenie kotwicy pod kluzą na łańcuchu.

 

Do prac związanych z kotwiczeniem należą następujące czynności:

- zwolnienie (rzucenie) kotwicy;

- zahamowanie biegu łańcucha w momencie gdy kotwica sięgnie dna;

- luzowanie łańcucha w miarę odchodzenia od miejsca rzucenia kotwicy do momentu rozpoczęcia trzymania kotwicy dna, a później do momentu wypuszczenia łańcucha w wymaganej długości;

- obłożenie łańcucha na polerze.

 

Na odkotwiczanie składają się następujące prace:

- wybieranie kotwicy aż dziób jachtu znajdzie się nad miejscem rzucenia kotwicy;

- wyrwanie kotwicy z dna, podciągniecie jej pod dziób jachtu i zamocowanie jej w tej pozycji;

- jeżeli typ kotwicy tego wymaga kotwicę po zakończeniu manewru odkotwiczenia mocujemy na pokładzie lub przenosimy pod pokład, a łańcuch chowany jest w komorze łańcuchowej.

 

Praca silnikiem – wykonywana jest podczas manewrów pod silnikiem. Do prac silnikiem można zaliczyć: uruchomienie i zgaszenie silnika, włączenie i zmiana jego biegów, zmiana ustawienia śruby silnika (zaburtowego) w stosunku do osi symetrii jachtu, regulacja głębokości pracy śruby silnika (zaburtowego).

 

Praca wiosłami – wykonywana jest podczas manewrów na wiosłach. Do prac wiosłami zalicza się: ułożenie wioseł w dulkach, wiosłowanie w przód i w tył, odpychanie się wiosłami od dna (wiosła pracujące „na pych").

 

 

Do podstawowych manewrów pod żaglami zaliczamy:

 

Uruchomienie jachtu pod żaglami – manewr nadania prędkości żaglowcowi polega na ustawieniu jachtu w stosunku do wiatru, w taki sposób, który pozwala pracować żaglom (tj. wytworzyć siłę aerodynamiczną działającą do przodu). Jacht znajdujący się w linii wiatru można obrócić (np. w prawo) poprzez wybranie na wiatr żagli przednich (lewy szot foka) i odpowiednie wychylenie pióra steru (w lewo), który przy dryfującym do tyłu jachcie działa na biegu wstecznym tj. rufa skręca w tym kierunku, w którym jest obrócone pióro steru (w lewo). Gdy jacht obróci się na tyle, aby mogły pracować żagle, ster ustawiany jest prosto i wybierane są żagle do pracy tj. po stronie zawietrznej, co spowoduje, że  jacht zacznie się rozpędzać do prędkości manewrowej.

 

Hamowanie jachtu pod żaglami - manewr polegający wytraceniu prędkości przez jacht poprzez:

- nadmierne wybranie lub wyluzowanie żagli, co powoduje nieefektywną pracę żagli; poprzez wyluzowane żagli do łopotu lub wprowadzenie jachtu w linię wiatru, co spowoduje, że żagle nie wytwarzają siły poruszającej jacht do przodu;

- wypchnięcie żagli na wiatr, co spowoduje ich pracę wstecz i przyspieszenie hamowania.

 

Hamowanie żaglami jest tym skuteczniejsze, im większy jest wiatr i im mniejsza jest inercja jachtu.

 

Zatrzymanie jachtu pod żaglami – polega na wykonaniu manewru hamowania aż do zatrzymania jachtu. Zatrzymanie to jest chwilowe, bowiem jacht, który wytraci swoją prędkość zaczyna dryfować spychany wiatrem i falą. Jacht płynący z wiatrem i w baksztagu nie jest w stanie wyluzować żagli do łopotu, musi więc w tym celu wyostrzyć przynajmniej do półwiatru.

 

Ostrzenie – manewr polegający na zmianie kursu jachtu na bardziej ostry w stosunku do wiatru (skręt jachtu w kierunku wiatru). Ostrzenie wykonywane jest poprzez zwiększenie nawietrzności jachtu.

 

Odpadanie – manewr polegający na zmianie kursu jachtu na bardziej tępy w stosunku do wiatru (skręt jachtu w kierunku przeciwnym do kierunku wiatru). Odpadanie wykonywane jest poprzez zwiększenie zawietrzności jachtu.

 

Żeglowanie kursem – manewr polegający na prowadzeniu jachtu wybranym kursem. Ze względu na kursy względem wiatru wyróżniamy:

- Żeglowanie bejdewindem – żeglowanie na wiatr z wybranymi żaglami. Zbytnie wyostrzenie w żegludze na wiatr powoduje łopot żagli, a zbytnie odpadnięcie, bez odpowiedniego wyluzowania żagli, powoduje wzrost przechyłu bocznego jachtu. Żeglowanie bejdewindem wiąże się często z żeglowaniem przeciw fali, która wstrzymuje bieg i kierunek jachtu oraz wymusza okresowe zmiany kursu – (ostrzenie na fali i odpadanie przy schodzeniu z fali), a nierzadko wymusza także zmianę kursu na bardziej pełny.

- Żeglowanie kursami wolnymi – żeglowanie półwiatrem, baksztagiem i fordewindem z żaglami odpowiednio (na granicy łopotu) wyluzowanymi (najmniej w półwietrze, najbardziej w fordewindzie). Żeglowanie kursami wolnymi wiąże się często z żeglowaniem z falą, które wymaga stałego kontrowania tendencji jachtu do myszkowania. Żegluga fordewindem (z wiatrem) wymaga by żagle pracowały na różnych burtach, aby sobie wzajemnie nie zasłaniały wiatru. Przy silnych wiatrach kurs z wiatrem jest niebezpieczny (dla ożaglowania skośnego) ze względu na duże ryzyko niekontrolowanego przerzucenia żagli na drugą burtę.

 

Wykonanie zwrotu na przeciwny hals

1. Zwrot przez rufę (zwrot z wiatrem) - manewr polegający na przeprowadzeniu jachtu od baksztagu jednego halsu do baksztagu drugiego halsu. Jacht wykonując zwrot przez rufę zmienia kurs przechodząc przy tym linię wiatru rufą. W celu wykonania zwrotu z wiatrem należy (prowadząc jacht w baksztagu) zwiększyć zawietrzność jachtu poprzez wybranie żagli przednich i wyluzowanie tylnych. Gdy jacht przejdzie na kurs fordewind (pełnym wiatrem) należy maksymalnie i szybko wybrać tylne żagle. Po tym jacht przeprowadzany jest rufą przez linię wiatru, a następnie, na nowym halsie, wyluzowywane są szybko żagle aż do ich właściwego ustawienia (w baksztagu nowego halsu).

2. Zwrot przez sztag (zwrot na wiatr) - manewr polegający na przeprowadzeniu jachtu od bajdewindu jednego halsu do bajdewindu drugiego halsu. Jacht wykonując zwrot przez sztag zmienia kurs przechodząc przy tym linię wiatru dziobem (sztagiem). W celu wykonania zwrotu na wiatr należy (prowadząc jacht w bajdewindzie) zwiększyć nawietrzność jachtu poprzez wyluzowanie żagli przednich i wybranie tylnych. Żagle tylne luzowane są podczas przechodzenia dziobu przez kąt martwy. Po przejściu przez jacht kąta martwego - w którym żagle tracąc wiatr, nie pracują - i po zmianie halsu, zwiększa się jego zawietrzność poprzez wybrane żagli przednich, które zaczynają pracować na ruch jachtu do przodu. Gdy jacht znajdzie się na nowym kursie (w bajdewindzie przeciwnego halsu) wybierane są również do pracy żagle tylne.

 

Manewr ten powinien być wykonywany, gdy jacht posiada dostateczna prędkość, która pozwoli mu przy posiadanej inercji, zwrotności i szybkości manewru, przejść dziobem linię wiatru, nie powodując przy tym utraty jego manewrowości czy zatrzymania jachtu na przeciwnym halsie.

 

Jeżeli w trakcie wykonywania zwrotu przez sztag (np. z lewego na prawy hals), jacht zatrzyma się w linii wiatru (z płetwą sterową wychyloną na lewo), dokończenie zwrotu wykonywane jest na tzw. biegu wstecznym następująco. Jacht, który się zatrzymał w polu martwym (z wyluzowanymi żaglami), po chwili, pchany przez wiatr, zaczyna dryfować w tył. Należy wtedy przestawić ster na bieg wsteczny tak, aby dziób statku kontynuował przerwany skręt w lewo (pióro steru na prawo). Można dodatkowo wybrać przednie żagle z prawej burty do pracy wstecz, co pomoże odrzucić dziób statku w lewo. Gdy jacht, wyjdzie z pola martwego i znajdzie się na przeciwnym halsie (prawym), wybierane są żagle przednie z lewej burty, które pozwolą ustawić się jachtowi na właściwym kursie i rozpocząć rozpędzanie się jachtu do przodu. Następnie wybierane są żagle tylne.

 

Halsowanie – manewr polegający na płynięciu na wiatr na przemian lewym i prawym halsem do celu znajdującego się w polu martwym.

 

Odejście pod żaglami – manewr polegający na odejściu od nabrzeża, boi, miejsca kotwiczenia, od miejsca zatrzymania jachtu na wodzie. Polega on na ustawieniu jachtu dziobem pod wiatr z wyluzowanymi żaglami. Spowoduje to dryf jachtu w tył. Wychylenie pióra steru (np. w prawo) oraz odpowiednie wybranie żagli przednich (z prawej burty) spowoduje skręt jachtu (w lewo) i ustawienie się go (prawą) burtą do wiatru. Następnie wybierane są żagle przednie z drugiej (lewej) burty do normalnej pracy. Gdy jacht przestanie dryfować i rozpocznie ruch do przodu, ster ustawiany jest w położeniu zero (pióro steru ustawione wzdłuż osi symetrii statku). Po odpadnięciu jachtu do wymaganego kursu, wybieramy również żagle tylne. Manewr kończy się osiągnięciem przez jacht prędkości manewrowej.

 

Odejście pod żaglami wymaga dostatecznej przestrzeni do jej wykonania. Jeżeli jacht stoi na cumach lub na kotwicy blisko lądu i wiatr wieje w kierunku lądu, manewr ten często musi być poprzedzony przeholowaniem jachtu na miejsce, skąd można go będzie bezpiecznie wykonać. Przeholowanie można wykonać przy wykorzystaniu zawoźnej kotwicy, boi manewrowej, można również odejść od brzegu na bezpieczną odległość na silniku.

 

Gdy jacht odchodzi od nabrzeża z wiatrem odpychającym lub odchodzi od boi, manewr może być również wykonany tylko na żaglach przednich (foku), łatwych do podniesienia i ewentualnego zrzucenia. Żagle przymasztowe stawiane są później w dogodnym miejscu, po wyostrzeniu do wiatru.

 

Podejście pod żaglami – manewr polegający na podejściu do nabrzeża, boi, miejsca kotwiczenia, do miejsca zatrzymania jachtu na wodzie lub do człowieka za burtą. Zwykle polega on na podpłynięciu do określonego punktu z bezpieczną prędkością w bajdewindzie, następnie jacht ustawiany jest z wyluzowanymi żaglami albo w linii wiatru, albo w bajdewindzie tak, aby nadal płynąc siłą inercji, zatrzymał się w wyznaczonym miejscu lub dopłynął do niego z niewielką prędkością manewrową.

 

Manewr „człowiek za burtą" – polega na wykonaniu manewru podejścia jachtem pod żaglami do człowieka, który uległ wypadkowi wypadnięcia za burtę, w celu ratowania jego życia. Musi być wykonany szybko (ok. 3-5 min.) i bezpiecznie tj. tak, aby nie zrobić krzywdy ratowanemu, nie narazić załogi i statku na inne niebezpieczeństwo, oraz aby nie ryzykować konieczności ponowienia manewru. Po wypadnięciu człowieka za burtę, należy ogłosić alarm, a załoga nie może stracić go z oczu. Należy jak najszybciej rzucić ratowanemu koło ratunkowe. Jacht po wykonaniu zwrotu na kurs przeciwny, powinien podpłynąć do ratowanego w bajdewindzie z małą prędkością manewrową, w celu podania mu liny, przyciągnięcia do burty i wyciągnięcia na pokład.

 

Cumowanie – manewr podejścia pod żaglami do miejsca cumowania i przymocowania cumami i springami jachtu do nabrzeża, boi, pala. Przy cumowaniu wykonujemy następujące czynności:

- zabezpieczenie burt obijaczami;

- podejście pod żaglami do miejsca cumowania (nabrzeża, pomostu, boi) z zerową prędkością;

- podanie cum na ląd;

- przycumowanie tj. przymocowanie jachtu do nabrzeża za pomocą cum i springów.

 

Jeżeli podejście do cumowania wykonywane jest przy wietrze odpychającym (pod wiatr, przy wietrze wiejącym skośnie lub prawie prostopadle do nabrzeża), manewr wymaga, aby jacht wyluzował żagle do łopotu na tyle wcześnie, by zdążył wytracić prędkość. Dodatkowo, manewr może być uzupełniony o rzucenie z rufy kotwicy lub założenie na biegowo cumy na dalbie, boi w celu szybszego wytracenia pędu jachtu.

 

Jeżeli podejście do cumowania wykonywane jest przy wietrze dopychającym, jacht powinien przed nabrzeżem rzucić kotwicę i zrzucić żagle, a następnie, wypuszczając łańcuch kotwiczny, podejść rufą do nabrzeża. Jeżeli przy nabrzeżu są boje manewrowe lub pale, można je wykorzystać zamiast kotwicy.

 

Kotwiczenie – manewr podejścia pod żaglami do miejsca kotwiczenia i rzucenia kotwicy. Przy kotwiczeniu wykonujemy następujące czynności:

- podejście pod żaglami do miejsca kotwiczenia pod wiatr z minimalną lub zerową prędkością;

- rzucenie kotwicy od dziobu – dla wygody, ale również dla uniknięcia niekontrolowanego odrzucenia dziobu z linii wiatru, można przez rzuceniem kotwicy, zrzucić przedni żagiel;

- (gdy kotwica sięgnie dna) wypuszczenie łańcucha kotwicznego w miarę dryfowania wstecz w linii wiatru do wymaganej długości.

Jeżeli kotwica nie trzyma dna manewr musi być powtórzony.

 

Położenie jachtu w dryf – manewr polegający na takim ustawieniu jachtu w stosunku do wiatru i fali, które maksymalnie zmniejsza ruch jachtu do przodu i pozwala na jego samodzielne dryfowanie.  Postawienie jachtu w dryfie może być wykonane na żaglach, bez żagli, przy użyciu dryfkotwy, lin wyrzuconych za burtę (zamocowanych jednym lud dwoma końcami  do jachtu). Manewr ten jest wykonywany w sytuacji gdy dalsza żegluga, ze względu na zbyt trudne warunki, jest niemożliwa, gdy załoga potrzebuje wypoczynku, gdy należy poczekać na odpowiedni stan pływów lub otwarcie portu, itp.

 

Położenie jachtu w dryf na żaglach polega na skierowaniu jachtu na kurs bajdewindem, maksymalnym wybraniu tylnych żagli, wybraniu przednich żagli na nawietrzną i wychyleniu pióra steru na nawietrzną na tyle, aby jacht dryfując (i ewentualnie poruszając się nieznacznie do przodu) utrzymywał się w pozycji ostro do wiatru.

 

Położenie jachtu w dryf bez żagli może być wykonane poprzez:

- ustawienie jachtu rufą do wiatru.  Ze względu na to, że jacht tak ustawiony osiąga znaczną prędkość pchany wiatrem i falą wystarcza mu, dla zachowania kursu, efektywna praca steru;

- wyłożenie dryfkotwy. Dryfowanie z dryfkotwą polega na wyłożeniu na dziobie lub rufie dryfkotwy, która ustawia jacht dziobem lub rufą do wiatru i efektywnie opóźnia jego dryfowanie;

- wyłożenie za burtę od strony rufy lub dziobu długiej liny lub lin, które działając podobnie do dryfkotwy, hamują prędkość dryfu

- pozostawienie jachtu samemu sobie. Taki sposób dryfowania może być zastosowany tylko na dostatecznie dzielnych jachtach o tradycyjnych kształtach kadłuba, które gwarantują zachowanie bezpieczeństwa żeglugi.

 

Ustawienie samosterowności jachtu – manewr polegający na takim ustawieniu żagli, steru, a czasem dodatkowo, na rozłożeniu środka ciężkości, który pozwala, bez ingerencji załogi (bez sterowania), utrzymać wyznaczony kurs. Jeżeli jacht dysponuje samosterem, manewr ten może sprowadzać się do uruchomienia samosteru. Na zrównoważonych jachtach, zwykle wielomasztowych, w bajdewindzie, czasami w półwietrze, a wyjątkowo - w baksztagu, samosterowność można uzyskać poprzez lekkie wybranie żagli przednich i wyluzowanie żagli tylnych, tj. poprzez spowodowanie, aby jacht skręcający na wiatr stawał się zawietrzny, a jacht skręcający z wiatrem – nawietrzny. Zazwyczaj samosterowność można poprawić poprzez równoczesne lekkie, stałe wychylenie pióra steru na zawietrzną. Na nowoczesnych, szybkich jednostkach z silną tendencją do ostrzenia, taka metoda jest zwykle nieskuteczna.

 

Holowanie – manewr ciągnięcia jednej jednostki pływającej przez drugą. Jednostka ciągnąca nazywa się holownikiem. Holownik wraz z jednostką holowaną nazywa się zespołem holowniczym. Holownik może ciągnąć jednostkę holowaną za sobą na linie zwanej holem, lub obok siebie, przymocowaną do burty za pomocą cum i springów. Przy podawaniu holu, holownik podchodzi do jednostki holowanej od rufy i od nawietrznej z prędkością minimalną niezbędną do manewrowania. Hol podawany jest w czasie przepływania holownika wzdłuż burty jednostki holowanej. Holownik mocuje hol na wystarczająco mocnej knadze rufowej lub hol przeprowadzany jest przez knagi i mocowany do masztu. Po podaniu holu holownik rozpoczyna holowanie z małą prędkością. W tym czasie jednostka holowana luzuje powoli hol przez knagę pozwalając rozpędzić ją bez zbędnych szarpnięć. Po osiągnięciu szybkości manewrowej, jednostka holowana mocuje hol albo na odpowiednio wytrzymałej knadze dziobowej lub do masztu. Długość holu powinna być na tyle długa, aby nie przeszkadzała jednostkom w manewrowaniu, pozwała jednostce holowanej na odpowiednie szybkie reagowanie na zmiany prędkości i kursu przez holownik, w tym na awaryjny manewr ominięcia holownika (przy jego nagłym zmniejszeniu prędkości). Przy dużym zafalowaniu długość holu nie powinna być mniejsza niż długość fali. Jednostka holowana powinna uważnie sterować trzymając się toru płynięcia holownika. Ułatwia to manewrowanie holownikowi; pozwala również utrzymać hol w niezmiennym naprężeniu. Holowanie jest tym trudniejsze im holownik jest mniejszy od jednostki holowanej. Podczas holowania, holownik powinien sygnalizować swoje manewry jednostce holowanej i dostosować prędkość do jej właściwości. Jednostki zespołu holowniczego powinny być zawsze gotowe do natychmiastowego oddania holu.

 

Żegluga w trudnych warunkach – żegluga w ciężkiej pogodzie tj. w podczas silnego wiatru, wysokiej fali, podczas której wykonywane są specjalne manewry i prace w celu zminimalizowania zagrożeń dla statku i załogi.

 

Żegluga w trudnych warunkach polega na:

- zabezpieczeniu załogi przed wypadnięciem za burtę poprzez założenie pasów bezpieczeństwa i zapięcie linek asekuracyjnych, rozpięcie na jachcie relingów, lin wzdłuż pokładu, do których mogą być zaczepiane linki asekuracyjne;

- ubraniu załogi w ciepłe, nieprzemakalne ubrania, założenie kamizelek ratunkowych, spożycie ciepłego posiłku;

- sprawdzeniu prawidłowego działania sprzętu ratunkowego i przygotowanie go do natychmiastowego użycia;

- pozamykaniu luków i włazów, otworów wentylacyjnych, przymocowaniu osprzętu na pokładzie, schowaniu zbędnych przedmiotów pod pokład, umocowaniu luźnych przedmiotów pod pokładem;

- zmianie kursu na bardziej bezpieczny albo na taki, który pozwala jachtowi schować się przez wiatrem i falą za np. wyspę lub pozwala uciec z centrum niżu - jeżeli warunki pogodowe nie pozwalają na bezpieczne kontynuowanie żeglugi;

- zmniejszeniu powierzchni żagli, zmianie ich na mniejsze i mocniejsze – sztormowe;

- położenie jachtu w dryf,

- uruchomienie silnika jako napędu dodatkowego.

 

Sztormowanie – żegluga w warunkach sztormowych. Sztormowanie jest specjalnym przypadkiem żeglugi w trudnych warunkach, która ze względu na wielkość zagrożenia dla bezpieczeństwa załogi i statku podczas sztormu skupia się na minimalizowaniu zagrożeń dla statku i załogi tj. na przetrwaniu. Podczas sztormowania podroż jest kontynuowana na tyle, na ile pozwalają na to warunki. Jacht płynący na wiatr jest zatrzymywany przez fale i kładziony na burtę, co zmusza go do zmiany kursu na bardziej pełny.  Jacht płynący z wiatrem w sztormie nabiera zbyt dużej prędkości, która czyni go podatnym na niekontrolowany skręt na fali i ustawienie się burtą do wiatru. W warunkach sztormowych, jacht najczęściej kładziony jest więc w dryf o ile nie może on uciec przed sztormem np. poprzez:

- zmianę kursu na taki, który oddaliłby go od centrum niżu;

- zakotwiczenie na osłoniętym od wiatru brzegu;

- lub schronienie się w porcie.

 

 

Manewry pod silnikiem – manewry wykonywane przy użyciu silnika. Większość wyżej opisanych manewrów wykonywanych pod żaglami wykonywanych jest również pod silnikiem (za wyjątkiem bezprzedmiotowego halsowania i zwrotów – o ile jacht nie idzie równocześnie na żaglach i silniku). Silnik często używany jest pomocniczo przy manewrach pod żaglami.

 

 

Manewry na wiosłach – manewry wykonywane przy użyciu wioseł, pagajów. Większość wyżej opisanych manewrów wykonywanych pod żaglami wykonywanych jest również na wiosłach (za wyjątkiem bezprzedmiotowego halsowania i zwrotów – o ile jacht nie idzie równocześnie na żaglach i wiosłach). Wiosła wykorzystywane są pomocniczo przy manewrach pod żaglami.